Son yıllarda yapay zeka (AI) ve özellikle üretken yapay zeka (GenAI) yatırımları küresel ölçekte benzeri görülmemiş bir hızla artmıştır. Büyük teknoloji şirketlerinden startuplara, kamu kurumlarından çok uluslu holdinglere kadar neredeyse her aktör yapay zekayı stratejik bir öncelik olarak konumlandırmaktadır. Yapay zeka artık yalnızca teknik ekiplerin konusu olmaktan çıkmış; üst yönetimlerin, yönetim kurullarının ve kamu politikalarının merkezine yerleştirilmiştir.

Şirketler yazılım geliştirmeden müşteri hizmetlerine, veri analizinden pazarlamaya, finanstan hukuka, tedarik zincirinden operasyon yönetimine kadar hemen her iş fonksiyonunda yapay zekadan faydalanmayı hedeflemektedir. Sunumlarda “AI-first” stratejiler, yol haritalarında “agentic systems”, vizyon belgelerinde “otonom karar alma” gibi kavramlar sıklıkla karşımıza çıkmaktadır.

Ancak bu yoğun ilgiye ve artan yatırım miktarlarına rağmen, birçok kurumda aynı soru giderek daha yüksek sesle sorulmaktadır: “Bu kadar yatırım yapıyoruz ama neden beklediğimiz dönüşümü göremiyoruz?”

Bu soru, yapay zekanın gerçekten başarısız olup olmadığına dair tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Bazı yorumcular yapay zeka için bir “balon” benzetmesi yaparken, bazıları ise asıl sorunun teknolojide değil, onu uygulama biçiminde olduğunu savunmaktadır. Gerçek tablo ise bu iki uç görüşün arasında, daha karmaşık ve çok katmanlı bir yapıya sahiptir.

Bu çalışma, yapay zekanın neden çoğu zaman başarısız algılandığını, bu başarısızlığın yaklaşık hangi oranlarda ortaya çıktığını ve gerçekten başarılı olan organizasyonların hangi ortak stratejiler sayesinde sonuç ürettiğini ele almaktadır.

Yapay zeka projeleri genellikle “başarılı” veya “başarısız” şeklinde ikili bir bakış açısıyla değerlendirilir. Oysa saha verileri bu ayrımın siyah ve beyazdan ziyade oldukça gri olduğunu göstermektedir.

McKinsey, BCG ve Deloitte gibi küresel danışmanlık şirketlerinin yayımladığı yapay zeka araştırmaları, organizasyonların yaklaşık %70–%80’inin yapay zeka yatırımlarından en az bir iş fonksiyonunda ölçülebilir ekonomik değer elde ettiğini ortaya koymaktadır. Ancak aynı çalışmalar, bu organizasyonların yalnızca yaklaşık %10–%20’lik bir bölümünün yapay zekayı çapraz-fonksiyonel ve uçtan uca iş süreçlerine entegre edebildiğini göstermektedir. Bu durum, yapay zekanın yaygın biçimde denenmesine rağmen kurumsal ölçekte ölçeklenmesinin halen sınırlı kaldığını ortaya koymaktadır.

Bu nedenle daha gerçekçi bir değerlendirme yapmak gerekir. Yapay zeka projelerinin yaklaşık %70-80’i tamamen başarısız olmaktan ziyade, beklenen stratejik dönüşümü sağlayamadan sınırlı bir etkiyle kalmaktadır.